Tạp chí Nhà nước và Pháp luật

Thông tin khoa học pháp lý:

  Hội thảo: Sự độc lập của hoạt động xét xử tại ViệtNam

                                                    Bùi Đức Hiển 

                                                      Tạp chí Nhà nước và Pháp luật (số 9/2008)

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xó hội chủ nghĩa của nhõn dõn, do nhõn dõn và vỡ nhõn dõn là vấn đề quan trọng đó được khẳng định trong Hiến pháp 1992 (sửa đổi). Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền một trong những yêu cầu không thể thiếu là phải đảm bảo tính độc lập của Tũa ỏn trong hoạt động xét xử. Tuy nhiên, mặc dù đó cú những ghi nhận quan trọng trong Nghị quyết của Bộ chớnh trị số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 song sự độc lập trong hoạt động xét xử ở nước ta vẫn chưa được đảm bảo. Từ nhận thức cho đến thực hiện vẫn cũn những bất cập nhất định cần được nghiên cứu làm rừ về mặt lý luận cũng như thực tiễn. Đây cũng là hướng nghiên cứu trọng tâm của Viện Nhà nước và Pháp luật trong thời gian gần đây.

Chớnh vỡ lẽ đó, trong các ngày 25, 26 tháng 8 năm 2008 tại thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh và ngày 28, 29 tháng 8 năm 2008 tại thành phố Hồ Chí Minh, Viện Nhà nước và Pháp luật đó phối hợp với Viện KAS, Cộng hũa liờn bang Đức, tổ chức Hội thảo khoa học về chủ đề: “Sự độc lập của hoạt động xét xử tại Việt Nam”.

Tham dự Hội thảo có GS.TSKH. Đào Trí Úc, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hội Luật gia Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; TS. Willibold Frehner, Trưởng đại diện Viện KAS tại Việt Nam; Ông Phạm Quốc Anh, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam; Ông Lê Thúc Anh, nguyên Phó Chánh án Toà án nhân dân tối cao; Ngài Thẩm phỏn Schmitz-Justen, Chỏnh Tũa thượng thẩm bang Köln, Cộng hũa liờn bang Đức và đông đảo các nhà khoa học đến từ Viện Nhà nước và Pháp luật, Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội, Học viện Tư pháp, Viện Khoa học Xó hội Việt Nam, và cỏc đại biểu làm công tác thực tiễn đến từ Tũa ỏn nhõn dõn, Viện Kiểm sỏt nhõn dõn tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hồ Chớ Minh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội…

Dưới sự chủ trỡ của PGS. TS. Nguyễn Như Phát, Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, Hội thảo đó được nghe các báo cáo khoa học, trao đổi và thảo luận về một số vấn đề chính sau:

–  Tính độc lập của các Thẩm phán và hoạt động xét xử ở Cộng hũa liờn bang Đức;

–   Nhà nước pháp quyền và vấn đề độc lập của hoạt động xét xử;

–   Chức năng tố tụng của Tũa ỏn và vấn đề độc lập của hoạt động xét xử;

–   Nguyờn tắc tổ chức của Tũa ỏn và vấn đề độc lập của hoạt động xét xử;

–   Cơ quan tư pháp trong bộ máy nhà nước đang chuyển đổi;

–   Sự độc lập trong hoạt động xét xử của Tũa ỏn tại ViệtNam;

–   Hoạt động xét xử và vấn đề niềm tin nội tâm, năng lực tư duy của Thẩm phán.

Qua cỏc bài tham luận và cỏc ý kiến phỏt biểu thảo luận, Hội thảo đó đi đến một số nhận định:

–  Sự độc lập của hoạt động xét xử là đặc trưng cơ bản, quan trọng của Nhà nước pháp quyền. Trong quỏ trỡnh tiến tới xõy dựng Nhà nước pháp quyền, Đảng và Nhà nước ta luôn nhận thức tầm quan trọng của hoạt động cải cách tư pháp, đặc biệt là vị trí, vai trũ của Tũa ỏn và sự độc lập của hoạt động xét xử, điều này được thể hiện rừ thụng qua cỏc Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 2/1/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới và Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

–  Về nhận thức, sự độc lập của hoạt động xét xử được biểu hiện ở sự độc lập giữa Thẩm phán với Hội thẩm nhân dân, độc lập giữa các cấp xét xử và độc lập của hệ thống Tũa ỏn với yếu tố bên ngoài trong quỏ trỡnh xột xử, bao gồm chính trị, xó hội và cỏc nhỏnh quyền lực nhà nước khác.

  – Ở ViệtNam, hiện nay cũn tồn tại nhiều yếu tố gây ảnh hưởng tới sự độc lập của hoạt động xét xử, cụ thể là:

+ Nghị quyết 388 ra đời thể hiện sự tôn trọng công lý và quyền con người, nhưng cơ chế bồi thường do nó xác lập đó nảy sinh nguy cơ đe dọa tính độc lập của Thẩm phán.

+ Thỉnh thị án là một thực tiễn có hại cho sự độc lập của hoạt động xét xử, nó là tiền đề cho các Tũa ỏn cấp dưới từ bỏ sự độc lập của mỡnh.

+ Cơ chế duyệt án nếu cũn tồn tại ở ViệtNamsẽ tiềm ẩn mối đe dọa đối với sự độc lập trong hoạt động xét xử của các Thẩm phán ViệtNamvà tác động xấu đến quá trỡnh thực thi cụng lý.

+ Việc phân công Thẩm phán thụ lý giải quyết vụ án hoàn toàn mang tính hành chính cũng tạo nguy cơ giảm bớt tính độc lập và khách quan của Thẩm phán. Vỡ thế cần ỏp dụng cỏc nguyờn tắc bảo đảm sự khách quan và ngẫu nhiên trong việc phân công vụ việc cho các Thẩm phán, qua đó ngăn chặn mối đe dọa tới sự độc lập của Thẩm phán – điều này được thực hiện ở CHLB Đức nhưng chưa được áp dụng ở Việt Nam.

+ Vai trũ lónh đạo của Đảng Cộng sản, về nguyên tắc không đe dọa cho tính độc lập của Thẩm phán. Tuy nhiên, việc thiếu vắng các quy định cụ thể về vai trò, cách thức thực hiện vai trò lãnh đạo của Đảng và mức độ các lónh đạo của Đảng cần và có thể tham gia vào hoạt động của Tòa án có thể dẫn đến sự lợi dụng vai trũ lãnh đạo của Đảng để can thiệp vào hoạt động tư pháp và gây hại cho tính độc lập của hoạt động xét xử.

+ Nhiệm kỳ 5 năm của Thẩm phán là quá ngắn, cộng với không có sự đảm bảo rằng sẽ không bị thuyên chuyển công tác hay bị giáng chức khi ra các phán quyết “không vừa lòng” cũng là nguồn ảnh hưởng đến sự độc lập của hoạt động xét xử.

+ Ngoài ra, những khía cạnh khác của thực trạng về sự độc lập của hoạt động xét xử tại Việt Nam cũn tồn tại trong yờu cầu về trình độ chuyên môn, về đạo đức nghề nghiệp, niềm tin nội tâm của Thẩm phán, về chế độ lương bổng, về phương thức tuyển chọn, bổ nhiệm Thẩm phán… Thậm chí đâu đó còn có người không muốn Tòa án được độc lập trong hoạt động xét xử.

Từ những nhận định như vậy, Hội thảo cho rằng, cần phải có những giải pháp nghiêm túc để giải quyết những bất cập ở cả góc độ thiết chế và cá nhân đối với sự độc lập của hoạt động xét xử tại ViệtNam. Các giải pháp đưa ra phải được xem xét trong phạm vi chế độ chính trị hiện hành, phải phù hợp với hoàn cảnh nước ta và có khả năng ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn, chẳng hạn như:

– Xác định rừ chức năng xét xử của Toà án với các cơ quan tư pháp khác như Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra;

– Thành lập các Tòa sơ thẩm và phúc thẩm theo khu vực, không tuân theo địa giới hành chính, kết hợp với sự tự do về ngân sách sẽ làm cho Tòa án ngày càng độc lập với chính quyền địa phương;

– Quỹ lương, ngân sách hoạt động của Tòa án phải không lệ thuộc vào ngân sách địa phương, ngạch tư pháp phải được phân bổ ngân sách riêng từ Trung ương, lãnh đạo các địa phương không có ảnh hưởng gì tới chi tiêu của các Tòa án;

–        Dần chuyển từ chế độ bổ nhiệm Thẩm phán theo nhiệm kỳ 5 năm sang thời gian dài hơn hoặc tiến đến nhiệm kỳ Thẩm phán suốt đời, để tránh những tác động từ phía những người có ảnh hưởng đến việc tái bổ nhiệm Thẩm phán;

– Lương của Thẩm phán phải đủ nuôi họ và gia đình một cách tương đối đàng hoàng;

–        Không chỉ nên thu nạp Thẩm phán từ các nhân viên Thư ký Tòa án như hiện nay, mà nên bổ nhiệm trong số những Luật sư đó hành nghề cú uy tín nhiều năm;

– Nâng cao trình độ chuyên môn của Thẩm phán, họ phải là người giỏi về chuyên môn, đồng thời phải có đạo đức nghề nghiệp và quan trọng hơn họ phải là những người quyết đoán, tin tưởng vào quyết định của mình…

Phát biểu tổng kết Hội thảo, TS. Willibold Frehner – Trưởng đại diện Viện KAS tại Hà Nội và GS.TSKH Đào Trí Úc đều cho rằng, đây là cuộc hội thảo thành công, các vấn đề đưa ra tranh luận tại Hội thảo có giá trị tham khảo, góp phần cho việc nghiên cứu và hoàn thiện vấn đề này ở Việt Nam trong thời gian tới. Đồng thời, Hội  thảo cũng gợi mở nhiều vấn đề cần được các nhà khoa học tiếp tục tranh luận trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay.

 

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: