Góp ý Dự thảo Luật

GÓP Ý DỰ THẢO

LUẬT PHÒNG, CHỐNG TÁC HẠI THUỐC LÁ

Ths. Bùi Đức Hiển

Viện Nhà nước và Pháp luật

            Sau khi nghiên cứu Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, chúng tôi xin có một số góp ý sau:

1. Về phạm vi của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá có bao gồm hoạt động sản xuất kinh doanh thuốc lá không? Theo chúng tôi phạm vi của Luật này nên tập trung nhiều hơn vào các quy định nhằm phòng ngừa được tác hại của thuốc lá đối với con người (bảo vệ được quyền của người không hút thuốc, người hút thuốc cũng như cộng đồng). Còn về vấn đề sản xuất, kinh doanh thuốc lá chúng ta nên có một vài quy định xen kẽ với các quy định về phòng ngừa tác hại của thuốc lá thì hợp lý hơn. Còn các quy định thuần túy về kinh doanh, sản xuất thì có thể và đã được quy định ở Luật khác.

2. Về tên gọi của Luật là Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Chúng tôi đồng ý với quan điểm cho rằng nên đổi tên là Luật Kiểm soát tác hại của thuốc lá. Bởi về mặt thuật ngữ từ kiểm soát của phạm vi rộng hơn so với từ phòng ngừa. Theo giải thích của các từ điển Tiếng Việt thì Kiểm soát bao gồm cả phòng, chống đến ngăn chặn cho đến xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về tác hại của thuốc lá.

3. Về phần giải thích thuật ngữ, chúng tôi cho rằng Luật cần phải bổ sung và giải thích rõ một số thuật ngữ như: phòng, chống tác hại thuốc; kiểm soát tác hại thuốc lá và thuật ngữ  thuốc lá không đảm bảo chất lượng là gì? Bởi các thuật ngữ này được sử dụng nhiều trong Dự thảo Luật, tuy nhiên chưa có giải thích dẫn tới có thể gây nên những cách hiểu thiếu thống nhất gây khó khăn cho quá trình thực thi các quy định pháp luật liên quan đến thuật ngữ này.

3. Về các quy định liên quan đến khuyến cáo bằng hình ảnh trên bao thuốc. Chúng tôi cho rằng đây là quy định hợp lý bởi hình ảnh thường có tác động rất mạnh và ăn sâu vào tâm trí của con người. Điều đó cho thấy khi một ai đó muốn hút thuốc nhìn thấy hình ảnh cảnh báo trên bao thuốc thì hình ảnh bất chợt đó sẽ khiến họ băn khoăn có nên hút hay không hoặc nếu hút thì sẽ hút ít hơn. Tuy nhiên, hình ảnh được in trên bao thuốc phải đủ lớn đề gây sự chú ý cho người hút khi hút thuốc. Dự thảo Luật quy định hình ảnh cảnh báo được in bằng 30% của vỏ bao thuốc. Chúng tôi cho rằng việc quy định như dự thảo như vậy là chưa hợp lý. Bởi nếu hình ảnh khuyến cáo mà chỉ có diện tích bằng 30% thì quá nhỏ khó có thể có tác động đến người hút. Do vậy chúng tôi kiến nghị với Ban Soạn thảo Luật cần quy định hình ảnh tối thiểu phải chiếm 50% diện tích bao thuốc thì sẽ hợp lý hơn.

4. Về việc có cho phép trưng bày bao thuốc lá khi bán hay không? Chúng tôi cho rằng về nguyên tắc chúng ta phải hạn chế tối đa quảng bá cho việc mua bán thuốc lá,việc trưng bày thuốc lá để bán sẽ tác động nhiều đến nhu cầu của người nghiện, bởi có thể họ chưa nghĩ tới việc hút thuốc xong khi nhìn thấy thuốc lá được trưng bày họ sẽ nghĩ đến việc hút. Do vậy chúng tôi cho rằng không nên trưng bày thuốc lá khi bán.

5. Về việc có cho phép các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc lá được phép hoạt động khuyến mại, quảng cáo, tài trợ vì mục đích nhân đạo hay không? Thực ra có quan điểm cho rằng vẫn nên cho phép doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc lá tài trọ vì mục đích nhân đạo vì họ cho rằng điều đó sẽ không liên quan đến tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng không nên cho phép, bởi những lý do sau: thứ nhất, theo Công ước khung về phòng chống tác hại thuốc lá không cho phép các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc lá thực hiện việc này; thứ hai, số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc lá hiện nay ở nước ta không nhiều và hoạt động tài trợ cho các hoạt động xã hội có thể kêu gọi từ rất nhiều doanh nghiệp; thứ ba, việc cho phép các doanh nghiệp thuốc lá quảng cáo, khuyến mại có thể sẽ làm tăng việc sử dụng thuốc lá của nhân dân, đặc biệt là những đối tượng hút thuốc được hưởng tài trợ của các hãng thuốc lá này.

6. Về các khu vực cấm hút thuốc lá hoàn toàn, chúng tôi cho rằng cần quy định rõ trong Luật các khu vực như: bệnh viện, công viên, trường học, bến xe… Tuy nhiên, theo chúng tôi cần quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm xử phạt các hành vi vi phạm khi hút thuốc lá tại các khu vực cấm này. Chúng tôi đồng ý với quy định cho phép người đứng đầu các cơ quan trên có thẩm quyền xử phạt các hành vi hút thuốc lá ở nơi bị cấm mà họ quản lý để phục vụ cho việc giữ gìn môi trường ở những nơi này. Điều này sẽ khả thi trong quá trình thực hiện bởi người đứng đầu các cơ quan này phải áp dụng, nếu không họ sẽ phải chịu trách nhiệm lớn hơn trước cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, để làm được điều này về mặt pháp lý chúng ta cần nghiên cứu sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính hoặc áp dụng cơ chế một Luật sửa nhiều Luật để khắc phục cho những thiếu đồng bộ thẩm quyền trên. Mặt khác cũng cần phải quy định rõ về mức xử phạt, cơ chế để sử dụng các khoản tiền xử phạt này đúng mục đích. Đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan đó khi xảy ra hành vi gây hút thuốc lá tại những nơi cấm này thì họ phải chịu trách nhiệm với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

7. Về công tác tuyên truyền về phòng chống tác hại thuốc lá trên các phương tiện thông tin đại chúng. Chúng tôi cho rằng đây là giải pháp đặc biệt quan trọng để giảm tác hại của thuốc lá ngay từ đầu. Bởi rõ ràng chúng ta thấy các đối tượng hút thuốc lá về cơ bản mức độ nghiện và trình độ nhận thức của các đối tượng này là không giống nhau. Do vậy khi được giáo dục về những tác hại của thuốc lá rất nhiều đối tượng họ sẽ từ bỏ hút thuốc, bởi họ nhận thức được hậu quả của việc tiếp tục hút thuốc lá kéo dài. Dự thảo Luật cần phải có những quy định cụ thể hơn công tác tuyên truyền về phòng chống tác hại thuốc cũng như đề cao vai trò của các cơ quan truyền thông báo chí, đặc biệt là truyền hình qúa trình này. Đồng thời Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá có thể được huy động sử dụng một phần phục vụ cho công tác tuyên truyền này. Sở dĩ như vật, bởi thực tiễn cho thấy tuyên truyền đóng vài trò đặc biệt quan trọng trong quá trình giảm việc sử dụng thuốc lá.

8. Về giá thuốc lá ở nước ta hiện nay là quá thấp. Chúng tôi cho rằng cần phải tăng giá thuốc như là một cách hữu hiệu để giảm tỷ lệ hút thuốc. Chúng ta có thể tăng giá thuốc bằng cách là tăng thuế tiêu thụ đặc biệt lên. Đây là một biện pháp kinh tế quan trọng không thể bỏ qua trong qua trình giảm nhu cầu sử dụng thuốc đồng thời góp phần làm tăng nguồn thu cho nhà nước từ đó dẫn tới giảm tác hại do thuốc lá gây ra. Đương nhiên, bên cạnh đó cũng cần kết hợp với các giải pháp khác nữa, bởi như chúng biết việc tăng giá thuốc lá chỉ thực sự tác động đến nhóm đối tượng những người khó khăn, còn những người giàu thì vấn đề này hầu như không có ảnh hưởng.

9. Về quy định liên quan đến số lượng điếu thuốc trong bao thuốc lá khi bán, hiện nay chúng ta thấy trên thị trường thì muôn hình vạn trạng, có thể dễ dàng vào một quán nước bất kỳ để mua một vài điếu thuốc lẻ, thậm chí các nhà sản xuất cũng đóng gói một vài điếu/ bao để thuận lợi cho người mua. Theo Công ước khung về phòng chống tác hại thuốc lá thì quy định một bao thuốc lá phải có từ 20 điếu/bao, trong Dự thảo Luật này cũng quy định số lượng điếu thuốc lá đóng gói trong một bao không được ít hơn 20 điếu, trừ xì gà và thuốc lá được sản xuất để xuất khẩu. Quy định như thế này là phù hợp với Công ước khung về phòng chống tác hại thuốc và mới quy định này các nhà làm luật nhằm mục đích khi người nào đó muốn hút phải mua ít nhất 1 bao (20 điếu), như vậy số tiền bỏ ra ít nhất phải bằng giá trị bao thuốc đó, những người có số tiền ít hơn hoặc chỉ có nhu cầu hút một, hai điếu thì sẽ phải cân nhắc. Chúng tôi đồng ý với quan điểm này. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng quy định này cần gắn với việc nâng cao hơn nữa giá thuốc lá ở nước ta, bởi giá thuốc hiện nay là khá thấp. Nếu với giá thuốc lá thấp như thế này người nghiện thuốc lá sẽ không ngại ngần bỏ ra vài nghìn để mua cả bao thuốc mặc dù chỉ có nhu cầu hút một vài điếu. Điều đó sẽ gây nên sự phản tác dụng của quy định này và thậm chí làm lãng phí tiền của. Hơn nữa, Dự thảo vẫn cho phép thuốc lá xuất khẩu vẫn được ít hơn 20 điếu/bao, như vậy quy định này có trái với Công ước khung hay không, mặt khác ở nước ta hiện nay, hàng sản xuất để xuất khẩu vẫn có thể được bán trong nước là bình thường như dệt may chẳng hạn, thậm chí người dân còn thích dùng hàng xuất khẩu hơn hàng trong nước. Do vậy quy định này liệu có hạn chế được nhu cầu sử dụng thuốc lá cũng như tác hại của thuốc lá.

10. Về các biện pháp kiểm soát nguồn cung cấp thuốc lá, Dự thảo Luật quy định doanh nghiệp, đại lý bán thuốc lá phải có giấy phép bán thuốc theo quy định của Chính phủ (điểm a, khoản 1, Điều 24). Quy đinh về giấy phép thì tốt, nhưng ở đây có nhiều vấn đề: thứ nhất, giấy phép này là một giấy phép riêng so với giấy phép kinh doanh hay nó là một nội dung nằm trong Giấy phép kinh doanh; thứ hai, cơ quan nào sẽ đứng ra cấp giấy phép cho các doanh nghiệp, đại lý này; thứ ba, về mặt thuật ngữ cũng có những vấn đề nhất định về từ đại lý nên hiểu thế nào đó là đại lý chuyên chỉ bán thuốc lá hay đại lý nói chung cứ có tham gia bán thuốc lá là phải có giấy phép. Thiết nghĩ vấn đề này cũng cần được quy định rõ trong Luật;

11. Dự thảo Luật quy định người cả người bán thuốc và người mua thuốc phải đủ 18 tuổi trở lên. Tuy nhiên, quy định như vậy có trái với một số quy định pháp luật liên quan không. Ví dụ Bộ luật Lao động quy định người lao động đầy đủ từ đủ 15 tuổi trở lên, nhưng Dự thảo Luật này quy định dưới 18 tuổi thì không được bán thuốc lá… Hơn nữa, thực tiễn liệu có kiểm soát được không, vì nếu thực hiện đúng thì người mua thuốc lá phải xuất trình các giấy tờ tùy thân khi muốn mua thuốc, mà người mua không phải lúc nào cũng cầm theo loại giấy tờ này. Do vậy hoàn toàn phụ thuộc vào ý thức của người bán. Vấn đề này quả thực là rất khó thực hiện trên thực tiễn.

12. Về vấn đề thành lập Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá, chúng tôi cho rằng cần thiết nhằm góp phần giảm thiểu các hậu quả do tác hại của thuốc lá gây ra. Tuy nhiên, có nhiều vấn đề phải cần được quy định rõ: thứ nhất, về tên của Quỹ, chúng tôi cho rằng nên lấy tên là Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá và nâng cao sức khỏe cộng đồng, bởi sắp tới chúng ta sẽ nghiên cứu phòng chống những tác hại rượu bia… thì có thể sẽ nghiên cứu dành một khoản phòng chống tác hại của rượu bia vào Quỹ này; thứ hai, Quỹ này sẽ hoạt động như thế nào, các khoản đầu tư của nó tập trung vào vấn đề gì, việc quản lý Quỹ ra sao… chúng ta cũng cần nghiên cứu quy định cụ thể nhằm thực hiện có hiệu quả nó.

13. Về vấn đề đóng góp vào Quỹ của những người tiêu thụ thuốc lá theo tỷ lệ bao nhiêu là hợp lý? Chúng tôi cho rằng việc đóng góp vào Quỹ này tối đa không quá 2% giá bao thuốc chưa tính thuế tiêu thụ đặc biệt, đã tính thuế nhập khẩu với thuốc nhập khẩu là hợp lý. Bởi thực ra thu thêm 2% giá trị của bao thuốc với giá thuốc hiện nay như hiện nay cũng chẳng ảnh hưởng nhiều đến người tiêu dùng, so với những lợi ích của Quỹ này nếu thực hiện đúng sẽ mang lại nhiều điều tốt đẹp cho công tác phòng chống tác hại của thuốc lá và bảo vệ có hiệu quả sức khỏe nhân dân. Mặt khác 2% này được quy định trong khung này là mức tối đa sẽ thực hiện theo lộ trình, còn cụ thể là bao nhiêu sẽ do Chính phủ hướng dẫn.

14. Về các loại thuốc lá hỗ trợ cai nghiện, Dự thảo Luật này chưa thấy có quy định cụ thể về khuyến khích sản xuất các loại có hương vị như thuốc lá, không gây nghiện để hỗ trợ cho người nghiện cai thuốc mà vấn đề này thế giới cũng như ở nước ta thực tiễn đã có. Do vậy cần có bổ sung quy định về vấn đề này.

Kết luận

Về cơ bản chúng tôi nhất trí với Ban Soạn thảo về sự cần thiết phải ra đời Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá và các nội dung mà Ban Soạn thảo đã đưa vào trong Dự thảo Luật vì sự nghiệp bảo vệ sức khỏe của nhân dân. Chúng tôi cho rằng Dự Luật này sẽ góp phần tăng cường hơn nữa sự quan tâm của Nhà nước, của người dân và của toàn xã hội với sự nghiệp phòng chống tác hại thuốc lá bảo vệ sức khỏe nhân dân. Tuy nhiên, để Dự Luật hoàn thiện, phù hợp và khả thi hơn chúng tôi đề nghị Ban soạn thảo sẽ tiếp thu thêm những ý kiến mà chúng tôi nêu trên trong quá trình soạn thảo của mình.

Trân trọng cảm ơn!

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: