Đề cương đề tài cấp Viện năm 2011-2012

Pháp luật về bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra

                                       Bùi Đức Hiển – Viện Nhà nước và Pháp luật

  1. 1. Tính cấp thiết của đề tài

       Sự ra đời, phát triển nhanh chóng của kinh tế thị trường đã giải phóng mạnh mẽ lực lượng sản xuất và mang lại nhiều thành tựu lớn cho nhân loại về kinh tế, xã hội, khoa học, kỹ thuật, văn hóa … Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, những khuyết tật, những mặt trái của kinh tế thị trường cũng bộc lộ ngày càng rõ nét: sự chênh lệch giàu nghèo, thất nghiệp, lối sống chạy theo đồng tiền, đặc biệt là ÔNMT, gây thiệt hại lớn đối với môi sinh và sức khỏe, tính mạng, lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, pháp nhân, hộ gia đình,… Điều đó đặt ra trách nhiệm của các cơ sở gây ô nhiễm phải bồi thường những thiệt hại do hành vi làm ÔNMT mà mình gây ra. Ở nước ta hiện nay các quy định pháp luật về trách nhiệm BTTH, đặc biệt là pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích củ môi trường do hành vi làm ÔNMT còn thiếu đồng bộ và có nhiều bất cập, hạn chế. Để đảm bảo việc thực hiện trách nhiệm BTTH về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường được diễn ra hiệu quả, bảo đảm nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền (PPP), cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, việc nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện pháp luật về vấn đề này là cần thiết, bởi các lý do sau:

Một là, dưới góc độ pháp lý ở nước ta các quy định pháp luật về BTTH và bảo vệ môi trường nói chung đã được quy định ở nhiều văn bản thuộc các cấp độ khác nhau, có thể kể ra như Bộ luật Dân sự năm 1995, Luật BVMT năm 1993, BLDS 2005… Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường thì mới bắt đầu được ghi nhận và quy định trong Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005 và Nghị định số 113/2010/NĐ-CP của Chính phủ ngày 3 tháng 12 năm 2010 về xác định thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường. Tuy nhiên, quy định này còn mang tính chất luật khung, khái quát, chưa rõ ràng, cụ thể bộc lộ một số tồn tại, hạn chế. Do vậy gây khó khăn cho quá trình XĐTH và giải quyết việc BTTH.

Hai là, thực tiễn thực hiện việc BTTH do hành vi làm ÔNMT hầu như mới chỉ tập trung vào bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, tài sản cũng như những lợi ích hợp pháp khác. Đối với bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng tính hữu ích của môi trường chưa có mới có theo đúng nghĩa của nó mà chỉ dừng lại ở việc phục hồi môi trường.

Ba là, dưới góc độ ý thức pháp luật thì đa phần người dân cũng chưa biết nhiều về các quy định pháp luật cũng như thực tiễn bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường.

Bốn là, trong khoa học pháp lý nói chung chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện cơ sở lý luận, thực tiễn sự điều chỉnh pháp luật bồi thường thiệt hại suy giảm chức năng, tính hữu ích và đưa ra quan điểm, kiến nghị hoàn thiện pháp luật về vấn đề này. Vì vậy, các vấn đề pháp lý về XĐTH do hành vi làm ÔNMT là những vấn đề rất mới và cấp bách mà khoa học pháp lý cần làm rõ.

Từ những lý do nói trên đặt ra nhu cầu cần phải nghiên cứu xây dựng pháp luật về XĐTH chặt chẽ, có hiệu quả làm cơ sở cho việc xác định các trách nhiệm pháp lý cũng như mức độ BTTH do hành vi làm ÔNMT. Do vậy, tác giả  chọn đề tài: Pháp luật về bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra“.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài có liên quan

Chế định bồi thường ngoài hợp đồng là một trong những chế định xuất hiện sớm trong pháp luật dân sự. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được hiểu là trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại mà trước đó giữa bên bị thiệt hại và bên gây thiệt hại không có sự thỏa thuận hoặc có sự thỏa thuận nhưng sự thỏa thuận đó không liên quan đến hậu quả thiệt hại. Việc gây thiệt cho người khác và phải bồi thường thiệt hại là điều mang tính tất yếu trong xã hội, kể cả trường hợp thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường.

Trên thế giới do sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp, nhân loại đã sớm nhận thức được những tác động tiêu cực có thể xảy ra của môi trường đến cuộc sống của con người. Môi trường trở thành vấn đề toàn cầu khi sự phát triển của công nghiệp dẫn tới cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên; ÔNMT ảnh hưởng đến cuộc sống của con người. Hội nghị quốc tế về Môi trường con người năm 1972 tại Stockhom, Thụy Điển đã ghi nhận sống trong môi trường trong lành là một quyền con người. Cùng năm đó một trong những nguyên tắc quan trọng để tiến đến xác định trách nhiệm bồi thường do hành vi làm ÔNMT cũng ra đời là nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền. Nguyên tắc này do Tổ chức hợp tác và phát triển (Organization for Economic Cooperation and Development – OECD) soạn thảo năm 1972. Tiếp đó để đảm bảo phát triển kinh tế – xã hội một cách bền vững, Hội nghị thế giới về Môi trường và phát triển tại Riodranaijo (Braxin), năm 1992 đã đưa nhiệm vụ phát triển bền vững trở thành một nguyên tắc quan trọng trong quá trình phát triển của thế giới và của mỗi quốc gia. Mặc dù vậy, thực tế vẫn có nhiều hành vi làm ÔNMT hàng ngày, hàng giờ gây ra thiệt hại cho tự nhiên, xã hội và con người.

 Ở Việt Nam, Bồi thường thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng đã được quy định trong BLDS năm 1995, BLDS năm 2005. Nghị quyết số 01/2004/NQ-HĐTP ngày 28 tháng 4 năm 2004 và Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP ngày 08 tháng 7 năm 2006 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao cũng đã hướng dẫn áp dụng một số quy định của BLDS 2005 về BTTH ngoài hợp đồng liên quan đến tài sản, sức khỏe, tính mạng con người. Còn Bồi thường thiệt hại về sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường thì bước đầu cũng được quy định trong Luật BVMT năm 2005 và Chính phủ đã hướng dẫn cụ thể việc xác định thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường trong Nghị định số 113/2010/NĐ-CP ngày 3 tháng 12 năm 2010 của Chính phủ.

BTTH ngoài hợp đồng nói chung là một trong các chế định quan trọng nhất của pháp luật dân sự nên đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, có thể liệt kê ra một số công trình, như: luận văn thạc sĩ Luật học của Phạm Kim Anh về đề tài “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng”; Luận án tiến sĩ Luật học của Lê Mai Anh về đề tài “Những vấn đề cơ bản về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự”; Luận văn thạc sĩ Luật học của Trần Thị Thu Hiền về đề tài “Những nguyên tắc bồi thường thiệt hại trong luật dân sự Việt Nam”; Luận văn thạc sĩ Luật học của Lê Kim Loan về đề tài “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Bộ luật Dân sự Việt Nam”, một số bài viết của Nguyễn Đức Giao, về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, BTTH do tính mạng bị xâm phạm của Nguyễn Đức Mai, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 9/1997; Trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng do tính mạng bị xâm phạm của Vũ Thành Long, Tạp chí Toà án nhân dân số 8/1999; Pháp luật, áp dụng pháp luật về BTTH ngoài hợp đồng ở Việt Nam. Thực trạng và hướng hoàn thiện, Tạp chí luật học số 3/2002; XĐTH do sức khoẻ bị xâm phạm theo quy định của BLDS của Vũ Hồng Thiêm, Tạp chí Toà án nhân dân số 7/2003; Một số nhận xét và chú ý đối với việc BTTH do tính mạng, sức khoẻ bị xâm phạm của Quách Thành Vinh, Tạp chí Toà án nhân dân số 11/2004; Bàn về bồi thường do tính mạng bị xâm phạm quy định tại Điều 610 BLDS của Đỗ Văn Chỉnh, Tạp chí Toà án nhân dân số 22/2009 và cuốn sách chuyên khảo BTTH ngoài hợp đồng về tài sản, sức khoẻ và tính mạng của TS. Phùng Trung Tập, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội 2009…

 Có thể thấy, những nghiên cứu trên đã có những đóng góp nhất định cho quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng. Tuy nhiên, các nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở mức độ khái quát các vấn đề về BTTH ngoài hợp đồng liên quan đến sức khỏe, tính mạng, nên chưa giúp người đọc hiểu được một cách cụ thể, có tính hệ thống về vấn đề BTTH về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ÔNMT.

Về BTTH do ÔNMT, trong đó có XĐTH do ÔNMT có một số nghiên cứu đề cập. Ngoài các giáo trình Luật Môi trường của Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Môi trường, Trung tâm Đào tạo Từ xa, Đại học Huế viết về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ÔNMT ở những mức chung nhất. Bên cạnh đó có một số công trình nghiên cứu, các bài nghiên cứu đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành như: Trách nhiệm dân sự do hành vi gây thiệt hại về môi trường, Bản tin Luật So sánh, số 1/2004, Thông tin Khoa học pháp lý, Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp; BTTH do ô nhiễm, suy thoái môi trường của TS. Vũ Thu Hạnh, Tạp chí Khoa học pháp lý, số 3 (40) năm 2007; Căn cứ XĐTH do hành vi làm ÔNMT của Ths. Nguyễn Ngọc Anh Đào, Tạp chí Tòa án nhân dân, năm 2009 ; Điều kiện làm phát sinh trách nhiệm BTTH do hành vi làm ÔNMT gây ra, Ths. Bùi Kim Hiếu, Tạp chí Tòa án nhân dân số 12, tháng 6 năm 2009; Nguyễn Thị Hồng Ánh (2000), “Nguyên tắc ai gây ô nhiễm người đó phải trả giá” Luận văn cử nhân Luật, Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh, Tp. Hồ Chí Minh; Nghiên cứu tóm tắt về BTTH do ô nhiễm, suy thoái môi trường, Trung tâm nghiên cứu Pháp luật & Chính sách Phát triển bền vững; Kết quả xác định vi phạm, mức độ ảnh hưởng do hành vi gây ô nhiễm của Công ty Cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam của nhóm tác giả PGS.TS. Nguyễn Văn Phước, ThS. Nguyễn Thanh Hùng, PGS.TSKH. Bùi Tá Long, Viện Môi trường và Tài nguyên – Đại học Quốc gia TP HCM, Tạp chí môi trường số 7 năm 2010;

Các bài viết đã trình bày những vấn đề cơ bản về BTTH do hành vi làm ô nhiễm môi trường, nhưng các nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích ÔNMT còn ít, tản mạn và chưa mang tính hệ thống.

3. Mục đích, nhiệm vụ và đối tượng nghiên cứu

Để đạt được các mục đích trong phạm vi nghiên cứu trên đây, đề tài tập trung vào một số nhiệm vụ sau:

Thứ nhất: nghiên cứu làm sáng tỏ khái niệm, đặc điểm chung của thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ÔNMT. Đồng thời phân tích bản chất pháp lý và những căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ÔNMT.

Thứ hai, nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ÔNMT;

Thứ ba, phân tích thực tiễn thực hiện việc bồi thường thiệt hại do hành vi làm ÔNMT, chỉ ra những bất cập, tồn tại trong các quy định pháp luật hiện hành.

       Từ đó đưa ra kiến nghị nhằm xây dựng và hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ÔNMT.

4. Phạm vi nghiên cứu

Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005, trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường là loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, tác giả không nghiên cứu toàn bộ những vấn đề thuộc chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng mà chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra. Đồng thời, trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và xem xét thực tiễn áp dụng pháp luật trên lĩnh vực này, tác giả đưa ra một số kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

          Cơ sở lý luận của đề tài là dựa quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về bảo vệ môi trường để phát triển bền vững, bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành. Những thành tựu của các chuyên ngành khoa học pháp lý như: lịch sử nhà nước và pháp luật, lý luận về Nhà nước và Pháp luật, Xã hội học pháp luật, Luật Dân sự, Luật Tố tụng Dân sự, Luật Môi trường và Triết học; những luận điểm khoa học trong các công trình nghiên cứu, sách chuyên khảo và các bài viết đăng trên các Tạp chí chuyên ngành về BTTH do hành vi làm ÔNMT và bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường được tác giả sử dụng trong đề tài;

          Tác giả có sử dụng các phương pháp để giải quyết các vấn đề của đề tài. Đó là: phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp quy nạp, diễn dịch,…Đồng thời đề tài còn dựa vào những số liệu thống kê, tổng kết hàng năm trong các báo cáo của Bộ Tài nguyên Môi trường, Tổng Cục Môi trường và các địa phương cũng như những thông tin trên mạng Internet để phân tích, tổng hợp các tri thức khoa học luật dân sự, môi trường và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong đề tài

6. Kết cấu của đề tài

I. Những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường;

1.1. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra

1.2. Các yếu tố cấu thành trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra

1.3. Các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường

1.4. Khái quát lịch sử hình thành chế định bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường

II. Pháp luật và thực trạng thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường ở Việt Nam hiện nay;

2.1. Pháp luật trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường

2.2. Thực trạng thực thi pháp luật trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường

III. Hoàn thiện pháp luật trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích do hành vi làm ô nhiễm môi trường gây ra.

3.1. Quan điểm xây dựng và hoàn thiện pháp luật trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường do hành vi làm ô nhiễm môi trường

3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và thực thi trách nhiệm bồi thường thiệt hại về suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường do hành vi làm ô nhiễm môi trường

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: