Đề tài cấp Bộ Báo cáo thường niên về Nhà nước và Pháp luạt năm 2011

BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN TÌNH HÌNH BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHOÁ XIII NHIỆM KỲ 2011-2016

                                         Ths. Bùi Đức Hiển

I. Bối cảnh và công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII

Cuộc bầu cử đại biểu quốc hội (ĐBQH) khoá XIII và đại biểu hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 diễn ra trong bối cảnh đất nước ta trải qua 25 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đã và đang thu được thành tựu quan trọng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng vừa kết thúc thắng lợi; toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta đang phấn đấu triển khai thực hiện các nhiệm vụ mà Cương lĩnh chính trị và Nghị quyết Đại hội XI đề ra; các tầng lớp nhân dân phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của Nhà nước. Đó là những yếu tố thuận lợi cơ bản trong lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai tổ chức cuộc bầu cử.

Mặc dù vậy, cuộc bầu cử lần này cũng diễn ra trong điều kiện kinh tế – xã hội trong nước và trên thế giới vừa thuận lợi, vừa khó khăn. Đây là lần đầu tiên nước ta thực hiện chủ trương của Ban chấp hành trung ương Đảng về việc tổ chức đồng thời bầu cử đại biểu Quốc hội và bầu cử đại biểu HĐND các cấp trong cùng một ngày, ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng. Đây là cuộc bầu cử có quy mô lớn nhất từ trước tới nay. Trong khi đó, Luật Bầu cử ĐBQH và Luật Bầu cử đại biểu HĐND vừa được sửa đổi, bổ sung. Đồng thời, thực hiện Nghị quyết số 26/2008/QH12 ngày 15.11.2008 của Quốc hội, hiện có 10 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đang thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường. Cùng với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu dân cư có thay đổi đáng kể so với 4 năm trước đây, sự thay đổi nơi cư trú thường xuyên của một bộ phận dân cư tăng lên. Kinh tế thế giới tiếp tục có những diễn biến phức tạp, kinh tế trong nước gặp những khó khăn, lạm phát tăng cao đã tác động tới hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của nhân dân. Những bất ổn về chính trị, xung đột về tôn giáo, sắc tộc trên thế giới có những diễn biến phức tạp; thiên tai, thảm hoạ ở một số nước có tác động nhất định đến nước ta. Các đối tượng xấu, thế lực thù địch tiếp tục thực hiện các âm mưu chống phá chế độ, tuyên truyền phá hoại cuộc bầu cử.

 Để chuẩn bị cho công tác bầu cử, từ đầu năm 2010, Bộ Chính trị đã chỉ đạo Đảng đoàn Quốc hội nghiên cứu xây dựng “Đề án tổng thể và chủ trương cụ thể về các vấn đề có liên quan đến cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và bầu cử HĐND các cấp”. Tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khoá XII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân. Để lãnh đạo cuộc bầu cử, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 50-CT/TW ngày 05.01.2011 nhấn mạnh mục đích, ý nghĩa chính trị, các yêu cầu, nhiệm vụ  để các cấp uỷ, các tổ chức đảng lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thắng lợi cuộc bầu cử, coi đây là một nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân trong năm 2011. Đồng thời, Bộ Chính trị đã chủ trì Hội nghị toàn quốc về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 nhằm quán triệt các chỉ thị, văn bản của Đảng, những nội dung cơ bản của các luật về bầu cử, các văn bản hướng dẫn tổ chức, triển khai cuộc bầu cử.

Sau khi có chỉ thị của Bộ Chính trị, Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 1018/NQ/UBTVQH12 ngày 21.01.2011 công bố ngày bầu cử ĐBQH khoá XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 là ngày Chủ nhật, 22 tháng 5 năm 2011, thành lập Hội đồng bầu cử với 21 thành viên.

Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng bầu cử, Thủ tướng Chính phủ, Uỷ ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ban Tổ chức trung ương và các bộ ngành có liên quan đã ban hành nhiều văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn công tác bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND trên phạm vi cả nước. Các cấp uỷ Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc các cấp ở địa phương đã thành lập Ban chỉ đạo công tác bầu cử, Uỷ ban bầu cử; ban hành chỉ thị lãnh đạo, chỉ đạo triển khai công tác chuẩn bị bầu cử trên địa bàn.

Các tổ chức phụ trách bầu cử được thành lập đúng trình tự, thủ tục, thời hạn, số lượng và thành phần theo quy định của pháp luật. Hội đồng bầu cử, các Uỷ ban bầu cử, Ban bầu cử và 89.942 Tổ bầu cử trong cả nước đã xây dựng kế hoạch công tác, nguyên tắc làm việc, thành lập các tiểu ban hoặc các nhóm công tác, phân công các thành viên phụ trách theo từng lĩnh vực công việc cụ thể và theo địa bàn. Hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử đúng chức năng, nhiệm vụ, đạt kết quả tốt trên nhiều mặt công tác của quá trình chuẩn bị và tổ chức cuộc bầu cử.

Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Thường trực HĐND các cấp đã tiến hành dự kiến và điều chỉnh cơ cấu, thành phần, số lượng đại biểu; Đoàn Chủ tịch Uỷ ban trung ương MTTQ Việt Nam và Ban thường trực Uỷ ban MTTQ các cấp chủ trì, phối hợp tổ chức tốt các Hội nghị hiệp thương, hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi cư trú, nơi công tác đối với người ứng cử theo đúng quy định của pháp luật. Các hội nghị hiệp thương, lấy ý kiến cử tri về người ứng cử bảo đảm công khai, minh bạch, phát huy dân chủ. Qua các bước hiệp thương đã lựa chọn được những người đủ tiêu chuẩn để giới thiệu ứng cử ĐBQH, đại biểu HĐND các cấp.

II. Tình hình ứng cử và bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII

          1. Cơ cấu đại biểu tham gia ứng cử quốc hội khóa XIII

Sau hội nghị hiệp thương lần thứ ba, cả nước có 827 người trong danh sách chính thức ứng cử ĐBQH để bầu 500 đại biểu; tỷ lệ giữa số người ứng cử trong danh sách chính thức so với tổng số ĐBQH được bầu cao hơn 1,65 lần. Cụ thể:

Căn cứ vào việc tự ứng cử hay được giới thiệu

– Người tự ứng cử đại biểu quốc hội là 15 người;

– Người được giới thiệu là 812 người;

   + Căn cứ vào đại biểu theo sự giới thiệu của TW và địa phương

– Số đại biểu do TW giới thiệu bầu đại biểu quốc hội là 182 người và 645 người ở địa phương.

   + Căn cứ vào cơ cấu đại biểu theo giới tính ứng cử đại biểu quốc hội

– Cơ cấu số đại biểu nữ ứng cử đại biểu quốc hội là 260 người. Số đại biểu nam ứng cử là 567 người.

    + Căn cứ vào loại đại biểu đã ứng cử, tái cử, ứng cử lần đầu thì:

–         Số đại biểu đã từng ứng cử là 23 người;

–         Số đại biểu tái ứng cử là 180 người;

–         Số đại biểu ứng cử lần đầu là 624 người;

   + Về cơ cấu đại biểu ứng của theo dân tộc

Đại biểu dân tộc kinh ứng cử đại biểu quốc hội là 694 người, trong đó nữ có 187 đại biểu.

– Đại biểu dân tộc thiểu số ứng cử đại biểu quốc hội là 133 đại biểu, trong đó có 73 đại biểu nữ.

   + Về cơ cấu đại biểu ứng cử theo trình độ học vấn

– Có 302 đại biểu ứng cử có trình độ trên đại học, chiếm 36,5%;

– Có 491 đại biểu có trình độ đại học, chiếm 59,4%;

– Có 34 đại biểu ứng cử có trình độ dưới đại học, chiếm 4,1%.

   + Về cơ cấu đại biểu ứng cử theo độ tuổi

– Cơ cấu kết hợp các đại biểu quốc hội khóa XIII độ tuổi dưới 41 là 185 đại biểu, trong đó nữ là 132 đại biểu.

– Cơ cấu kết hợp các đại biểu quốc hội khóa XIII độ tuổi từ 41 đến 50 là: 266 người, trong đó có 93 nữ.

– Cơ cấu kết hợp các đại biểu quốc hội khóa XIII độ tuổi từ 51 đến 60 tuổi là 338 người, trong đó có 33 nữ.

– Cơ cấu đại biểu tham gia ứng cử đại biểu quốc hội có độ tuổi từ 61 đến 65 tuổi là 21 đại biểu, trong đó có 1 đại biểu nữ.

– Cơ cấu đại biểu ứng cử độ tuổi trên 65 tuổi là 17 người, trong đó nữ chiếm 2 đại biểu 11,8%.

Bảng số liệu thống kê

CƠ CẤU KẾT HỢP THEO ĐỘ TUỔI NHỮNG NGƯỜI ỨNG CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHOÁ XIII
STT ĐỘ TUỔI CÁC ĐẠI BIỂU TỔNG
SỐ
ĐB
TS
ĐB
NỮ
TS
ĐB
DÂN
TỘC
TS ĐB
NGOÀI
ĐẢNG
HỌC VẤN LOẠI ĐẠI BIỂU NƠI ĐỀ CỬ GHI CHÚ
DƯỚI
ĐH
ĐẠI
HỌC
TRÊN
ĐH
ĐÃ
ỨNG
CỬ
TÁI
ỨNG
CỬ
LẦN
ĐẦU
TW
CỬ
ĐP
CỬ
TỰ
ỨNG
CỬ
1 Dưới 41 tuổi 185 132 55 71 16 122 47 9 176 3 179 3
2 Từ 41 đến 50 266 92 42 24 8 158 100 3 34 229 34 227 5
3 Từ 51 đến 60 338 33 30 12 8 187 143 14 117 207 123 211 4
4 Từ 61 đến 65 21 1 4 3 1 15 5 3 12 6 12 9
5 Từ 66 trở lên 17 2 2 7 1 9 7 3 8 6 10 4 3
Tổng cộng: 827 260 133 117 34 491 302 23 180 624 182 630 15
Tỷ lệ %: 100 31.4 16.1 14.1 4.1 59.4 36.5 2.8 21.8 75.5 22.0 76.2 1.8

Nguồn: Hội đồng Bầu cử

          Qua số liệu thống kê trên cho thấy số lượng các ứng cử viên tham gia bầu cử đại biểu quốc hội tương đối lớn, với nhiều thành phần tham gia đa dạng mang tính đại diện cao cho các dân tộc, các tầng lớp nhân dân trong xã hội, giữa trung ương và địa phương, giữa nam và nữ… thuộc nhiều lớp tuổi khác nhau, trình độ học vấn khác nhau, dân tộc khác nhau,… đảm bảo cho việc bầu ra một quốc hội mạnh không chỉ về ý nghĩa đại diện mà mạnh về trí tuệ, góp phần xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, hạnh phúc và phục vụ nhân dân được hiệu quả.

          2. Tiến trình thực hiện bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII

Ngày 26.4.2011, Hội đồng bầu cử đã ban hành Nghị quyết số 351/HĐBC công bố danh sách những người ứng cử đại biểu Quốc hội khoá XIII theo từng đơn vị bầu cử. Cả nước có 183 đơn vị bầu cử, trong đó, 2 đơn vị có 6 người ứng cử để bầu 3 đại biểu; 129 đơn vị có 5 người ứng cử để bầu 3 đại biểu; 3 đơn vị có 4 người ứng cử để bầu 3 đại biểu; 11 đơn vị có 4 người ứng cử để bầu 2 đại biểu; 38 đơn vị có 3 người ứng cử để bầu 2 đại biểu. Việc giới thiệu những người ứng cử ĐBQH ở trung ương về ứng cử tại 63 tỉnh, thành phố theo 7 tiêu chí đã được Hội đồng bầu cử, Uỷ ban thường vụ Quốc hội thông qua.

Việc lập danh sách cử tri đã được tiến hành cẩn thận và hoàn thành đúng tiến độ đề ra, bảo đảm quyền bầu cử của công dân. Theo thống kê, cả nước có 62.313.605 cử tri. Danh sách cử tri được niêm yết tại Uỷ ban nhân dân các xã, phường, thị trấn, tại các địa điểm tổ chức bỏ phiếu và những nơi công cộng để cử tri theo dõi.

Công tác tổ chức tiếp xúc cử tri vận động bầu cử được triển khai đúng quy định, tạo điều kiện cho cử tri tìm hiểu thông tin về người ứng cử. Theo báo cáo của 63 tỉnh, thành phố, có 2.192 hội nghị tiếp xúc cho người ứng cử ĐBQH, với 340.696 cử tri tham dự, có 13.759 ý kiến phát biểu. Không khí tiếp xúc cử tri dân chủ, sôi nổi, cởi mở. Đông đảo cử tri bày tỏ sự tin tưởng và mong muốn các đại biểu sẽ phát huy vai trò, trách nhiệm người đại biểu của dân tại cơ quan quyền lực nhà nước, gần dân hơn, phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của cử tri, thực hiện đúng lời hứa trước cử tri và có nhiều đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương và cả nước.

Trong thời gian tổ chức triển khai công tác chuẩn bị bầu cử, Uỷ ban thường vụ Quốc hội và Hội đồng bầu cử đã tổ chức 3 đợt, gồm 31 đoàn giám sát, kiểm tra công tác chuẩn bị bầu cử tại 63 tỉnh, thành phố trong cả nước. Ngoài ra, còn có các đoàn kiểm tra, giám sát của Uỷ ban trung ương MTTQ Việt Nam, các tiểu ban chỉ đạo của Hội đồng bầu cử, các ban ngành trung ương. Công tác giám sát, kiểm tra về bầu cử ở các địa phương cũng được các cấp uỷ Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các ngành, các tổ chức phụ trách bầu cử chú trọng thực hiện thường xuyên. Qua công tác giám sát, kiểm tra, các cơ quan đã nắm bắt được tình hình, phát hiện những khó khăn để hướng dẫn, giải quyết kịp thời nhằm bảo đảm tiến độ chuẩn bị bầu cử chung trong cả nước.

Các hoạt động thông tin, tuyên truyền về bầu cử đã được lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, chuẩn bị chu đáo, đảm bảo đúng định hướng; đưa tin phản ánh đầy đủ, chính xác, kịp thời về hoạt động bầu cử, tạo nên không khí hào hứng, phấn khởi trong suốt quá trình chuẩn bị và trong ngày bầu cử; đấu tranh với những luận điệu sai trái, vu khống, xuyên tạc về cuộc bầu cử, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc bầu cử.

Công tác bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội cho cuộc bầu cử đã được các cấp, các ngành từ trung ương đến địa phương quan tâm chỉ đạo. Các lực lượng công an, quân đội, dân quân, tự vệ đã dựa vào nhân dân trên địa bàn, nắm chắc tình hình, có kế hoạch, phương án chủ động đối phó với những tình huống bất thường xảy ra, nhất là ở các khu vực trọng yếu, những nơi có những diễn biến phức tạp về trật tự, an toàn xã hội; bảo đảm không có vấn đề bất thường xảy ra trong thời gian chuẩn bị và trong ngày bầu cử.

Các tổ chức phụ trách bầu cử đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức hữu quan trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về bầu cử. Tính đến ngày 12.5.2011, Hội đồng bầu cử nhận được 595 đơn khiếu nại, tố cáo. Qua xem xét, phân loại, có 308 đơn có điều kiện xử lý. Từ sau ngày 12.5.2011, Hội đồng bầu cử nhận được 122 đơn khiếu nại, tố cáo, trong đó có đơn thư liên quan đến người trúng cử ĐBQH. Hội đồng bầu cử đã chuyển các đơn thư này đến các cơ quan, tổ chức hữu quan có thẩm quyền xác minh, giải quyết. Công tác chỉ đạo giải quyết khiếu nại, tố cáo về bầu cử đạt được yêu cầu đề ra, bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo của công dân, giải quyết kịp thời các đơn thư để có kết luận rõ ràng, đồng thời đảm bảo được yêu cầu bảo vệ chính trị nội bộ trong cuộc bầu cử.

Nhìn chung, trong quá trình chuẩn bị bầu cử, Hội đồng bầu cử, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam và các bộ, ngành, đoàn thể ở Trung ương đã thường xuyên phối hợp chặt chẽ, lãnh đạo, chỉ đạo bầu cử một cách tập trung, thống nhất, thông suốt và kịp thời, bảo đảm tiến độ theo quy định của pháp luật. Các cấp uỷ đảng, chính quyền, Uỷ ban MTTQ các cấp, các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương đã bám sát yêu cầu, nhiệm vụ, tập trung cao độ trong việc chỉ đạo và tổ chức thực hiện các bước triển khai bầu cử với tinh thần khẩn trương, chủ động, chặt chẽ, đúng pháp luật và hướng dẫn của các cơ quan cấp trên. Hệ thống chính trị ở cấp cơ sở đã phát huy tinh thần trách nhiệm cao, khắc phục các khó khăn, vướng mắc, quyết tâm triển khai công tác bầu cử đúng pháp luật, đạt kết quả cao.

III. Kết quả bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII

1. Tỷ lệ cử tri đi bầu và phiếu bầu

Tổng số cử tri cả nước là:          62.313.605 người;

Tổng số cử tri đi bầu cử:            62.010.266 người;

Tỷ lệ cử tri đi bầu cử đạt:           99,51%.

2. Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội

Kết quả bầu cử ĐBQH khoá XIII nhiệm kỳ 2011-2016 cụ thể như sau:

Tổng số người trong danh sách ứng cử để bầu đại biểu Quốc hội là 827 người. Tổng số người trúng cử đại biểu Quốc hội là 500 người, trong đó: đại biểu do trung ương giới thiệu: 167 người (33,40%); đại biểu cư trú và làm việc tại địa phương: 333 người (66,60%); đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu 333 người (66,60%). Đại biểu có trình độ trên đại học: 229 người (45,80%); đại biểu có trình độ đại học: 262 người (52,40%); đại biểu có trình độ cao đẳng và trung cấp: 9 người (1,80%). Tất cả các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đều bầu đủ số lượng đại biểu Quốc hội được phân bổ. Không có trường hợp phải bầu lại. Đại biểu là người dân tộc thiểu số: 78 người (15,60%); đại biểu là phụ nữ: 122 người (24,40%); đại biểu là người ngoài đảng: 42 người (8,40%); đại biểu trẻ tuổi (dưới 40 tuổi): 62 người (12,40%); đại biểu khoá XII tái cử: 167 người (33,40%); đại biểu tự ứng cử: 04 người (0,80%).

Bảng thống kê

CƠ CẤU KẾT HỢP THEO ĐỘ TUỔI NHỮNG NGƯỜI TRÚNG CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI KHOÁ XIII
STT ĐỘ TUỔI CÁC ĐẠI BIỂU TỔNG
SỐ
ĐB
TS
ĐB
NỮ
TS
ĐB
DÂN
TỘC
TS ĐB
NGOÀI
ĐẢNG
HỌC VẤN LOẠI ĐẠI BIỂU NƠI ĐỀ CỬ GHI CHÚ
DƯỚI
ĐH
ĐẠI
HỌC
TRÊN
ĐH
ĐÃ
ỨNG
CỬ
TÁI
ỨNG
CỬ
LẦN
ĐẦU
TW
CỬ
ĐP
CỬ
TỰ
ỨNG
CỬ
1 Dưới 41 tuổi 61 43 26 20 3 36 22 6 55 2 59
2 Từ 41 đến 50 141 49 24 7 71 70 3 31 107 31 109 1
3 Từ 51 đến 60 269 27 23 8 4 139 126 13 111 145 114 153 2
4 Từ 61 đến 65 17 1 3 2 1 11 5 3 11 3 12 5
5 Từ 66 trở lên 12 2 2 5 1 6 5 2 7 3 8 3 1
Tổng cộng:  500 122 78 42 9 263 228 21 166 313 167 329 4  
Tỷ lệ %:  100  24.4 15.6 8.4 1.8 52.6 45.6 4.2 33.2 62.6 33.4 65.8 0.8  

IV. Đánh giá chung về tình hình bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII

1. Đánh giá về những thành công của cuộc bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII

Cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 diễn ra thành công tốt đẹp. Thắng lợi toàn diện và to lớn của cuộc bầu cử thể hiện tinh thần yêu nước, sự tin tưởng của nhân dân vào đường lối đổi mới, vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của Nhà nước, khẳng định quyền làm chủ của nhân dân và tinh thần đoàn kết dân tộc. Đây là điều kiện quan trọng để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng về tiếp tục xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Thắng lợi của cuộc bầu cử thể hiện ở một số nội dung chủ yếu sau:

 Cử tri đi bầu đạt tỷ lệ rất cao, khẳng định ý thức chính trị, trách nhiệm công dân và lòng yêu nước của nhân dân ta, thể hiện niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành quản lý của nhà nước; sự tham gia tích cực của đông đảo cử tri là yếu tố quan trọng để cuộc bầu cử thực sự là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân;

 Phát huy được tinh thần dân chủ trong từng bước triển khai công tác bầu cử, từ việc dự kiến cơ cấu đại biểu, thành phần, số lượng đại biểu; việc đóng góp ý kiến, các lần hiệp thương của Uỷ ban MTTQ, lấy ý kiến cử tri nơi công tác và nơi cư trú để lựa chọn, giới thiệu được những người ứng cử đảm bảo tiêu chuẩn, chất lượng; việc tổ chức vận động bầu cử; đến việc bỏ phiếu bầu được những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho nhân dân trong cơ quan quyền lực nhà nước;

– Công tác chuẩn bị, triển khai cuộc bầu cử đúng pháp luật, bảo đảm tiến độ đề ra; cuộc bầu cử diễn ra trong tình hình an ninh chính trị ổn định; Trật tự, an toàn xã hội được bảo đảm, không có các tình huống bất thường xảy ra;

– Cử tri cả nước đã đi bỏ phiếu bầu đủ 500 ĐBQH theo quy định của pháp luật, không có trường hợp phải bầu lại, bầu thêm ĐBQH. Số lượng đại biểu HĐND các cấp bầu được gần đủ so với số lượng đại biểu đã được phê chuẩn;

– Trình độ học vấn của ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp được nâng lên so với các nhiệm kỳ trước đây là điều kiện để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử. Thành phần, cơ cấu đại biểu cơ bản phù hợp với dự kiến, phản ánh được tính đại diện rộng rãi cho các tầng lớp nhân dân tham gia các cơ quan dân cử; tỷ lệ đại biểu tự ứng cử, đại biểu tái cử ĐBQH cao hơn nhiệm kỳ trước.

– Cuộc bầu cử đã thực hiện thành công chủ trương của Ban Chấp hành trung ương Đảng về việc tổ chức đồng thời cuộc bầu cử ĐBQH và bầu cử đại biểu HĐND các cấp trong cùng một ngày, ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong bố trí, phân công cán bộ, tiết kiệm thời gian, tiền của, công sức của nhân dân, gắn công tác bầu cử với việc thực hiện kế hoạch kinh tế xã hội. Qua đó khẳng định được tính đúng đắn và phù hợp của chủ trương này với điều kiện hiện nay của đất nước ta.

– Về tổ chức, tuyên truyền cho bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII. Hầu hết trên các phương tiện thông tin đại chúng trong nước đều cập nhật tin tức bầu cử từng ngày từng giờ, từ khi bắt đầu công tác triển khai trước ngày bầu cử vài tháng đến khi kết thúc cuộc bầu cử. Trên trang nhất của các tờ báo ở Việt Nam như báo Nhân dân, báo Tuổi Trẻ, báo Lao Động, báo Sài Gòn giải phóng, báo Pháp luật, Thời báo kinh tế… đều đồng lọat đưa tin, bài, phóng sự, ảnh về cuộc bầu cử. Bên cạnh đó, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, các đài truyền hình, đài truyền thanh từ tỉnh, thành phố đến xã, thôn, bản, ấp cũng đồng loạt đưa tin, cập nhật thông tin về bầu cử, phản ánh quang cảnh “tấp nập, đông vui” tại khắp các điểm bỏ phiếu.

Trên các website báo điện tử cũng đồng loạt đưa tin về tình hình bầu cử tại Việt Nam. Báo điện tử Đại biểu nhân dân ngày 21/5/2011 có bài viết của tác giả Hà An đánh giá về bầu cử: “Không chỉ các ứng cử viên mà các cử tri cũng cùng chung cảm xúc chờ đợi một ngày hội lớn” hay “Có thể nói, càng ngày công tác bầu cử càng được chuẩn bị khoa học hơn, nghiêm túc hơn tạo điều kiện cho các ứng cử viên và cử tri có điều kiện tiếp xúc với nhau nhiều hơn”. Trên báo điện tử Laodong.com.vn có đăng một loạt các bài viết phản ánh về bầu cử tại Việt Nam với các tiêu đề: “Bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XIII và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp thành công tốt đẹp”; “Quy mô lớn nhất từ trước đến nay”; “Kết quả bầu cử đã phản ánh đúng thực chất”.

Hơn nữa thành công của cuộc bầu cử không chỉ thể hiện qua những nội dung trình bày trên mà còn được thể hiện qua sự đánh giá khách quan của báo chí cũng như nhân dân trong nước và người nước ngoài trên khắp thế giới, thể hiện:

– Về chính trị và ý nghĩa chính trị to lớn của cuộc bầu cử quốc hội khóa XIII

Tờ Straits Times đưa tin, người dân VN đã đi bỏ phiếu trong một cuộc bầu cử được mô tả là “sự kiện chính trị to lớn”. 62 triệu người đủ tư cách để bỏ phiếu, bầu chọn 500 đại biểu Quốc hội. Quốc hội VN được đánh giá là ngày càng trở nên cởi mở và thẳng thắn hơn[1].

Hãng Bloomberg cũng ca ngợi sự ổn định về mặt chính trị của Việt Nam. Hãng tin này trích nhận xét của tổ chức Moody’s cho biết, sự ổn định về mặt chính trị của Việt Nam là kết quả của đất nước ngày càng giàu hơn, triển vọng việc làm tốt hơn và nền kinh tế ngày càng mở hơn. Tác giả bài viết nêu bật, trong thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng kinh tế trung bình 7%, thu nhập bình quân/đầu người đã tăng gấp 4 lần kể từ giữa những năm 1990. Ngoài ra, việc thông qua thỏa thuận thương mại với Mỹ năm 2001 và việc chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007 đã có đóng góp không nhỏ vào quá trình phát triển kinh tế tại Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời gian qua, sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước đã đạt nhiều thành tựu quan trọng.[2] Thế và lực của ViệtNam cũng lớn mạnh rất nhiều trên trường quốc tế. Đây cũng là đánh giá của ông Andre Sauvageot – Giám đốc Phát triển kinh doanh Tập đoàn Maventus. Ông Andre bày tỏ: “Đất nước ViệtNam rất yên bình. Rất nhiều khách du lịch nước ngoài sau khi đến ViệtNam đã quay trở lại. Như bạn biết đấy, an toàn và thoải mái là điều đầu tiên những khách du lịch quan tâm”.

Tờ TheWest.com.au (Australia): dưới nhan đề bài viết “Bắt đầu bỏ phiếu bầu cử Quốc hội tại Việt Nam” đã ví đây là một sự kiện mang tầm chính trị to lớn. Các cử tri đều hồ hởi đi bỏ phiếu ngay sau khi cuộc bỏ phiếu được chính thức bắt đầu từ 7 giờ sáng ngày 22/5.[3] Bên cạnh đó, bài báo cũng miêu tả rõ nét không khí tưng bừng của ngày hội bầu cử tại ViệtNam, các con phố rợp cờ hoa, panô, biểu ngữ…về bầu cử. Tờ báo trích lời một cử tri cho biết: “Mọi người đều hồ hởi, vui mừng và chờ đợi cuộc bầu cử”.

– Về tình hình chuẩn bị, diễn biến của bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII ở Việt Nam.

Báo Channel News Asia đưa tin, hơn 60 triệu cử tri Việt Nam đủ điều kiện đang háo hức và hân hoan hướng tới cuộc bầu cử để chọn ra 500 đại biểu Quốc hội và 301.954 đại biểu HĐND các cấp cho nhiệm kỳ 2011-2016. Nhiều báo lớn của Trung Quốc như Nhân Dân nhật báo, Tân Hoa Xã… cũng đưa tin bài và hình ảnh về vấn đề này. Tân Hoa xã cho biết, đã có 62 triệu cử tri Việt Nam đi bỏ phiếu, bầu chọn 500 thành viên Quốc hội khóa XIII và hơn 300.000 thành viên HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016. Hãng tin Pháp AFP đưa tin khá chi tiết về cuộc bầu cử ở Việt Namvà trích lời một cử tri cho biết: “Mọi người đều hồ hởi, vui mừng và chờ đợi cuộc bầu cử”.

Về tình hình, kết quả bầu cử đại biểu quốc hội ông Phạm Minh Tuyên – Trưởng ban Công tác đại biểu, Tổng Thư ký Hội đồng Bầu cử nhận định: “Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 đã diễn ra trong không khí dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thành công tốt đẹp. Tỉ lệ cử tri tham gia cuộc bầu cử đạt rất cao ở hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước”.[4]

– Về sự tham gia ngày càng đa dạng của các ứng cử viên thuộc các thành phần khác nhau vào hoạt động của Quốc hội như một tín hiệu đáng mừng. Hãng thông tấn NHK (Nhật Bản) đưa tin đậm nét về cuộc tổng tuyển cử tại Việt Nam và nhấn mạnh có khoảng 100 nhà lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước và tư nhân trong số 827 ứng cử viên vào Quốc hội lần này. Đây là một tỷ lệ chưa từng có cho tới hiện nay. Theo NHK, nếu tỷ lệ lạm phát ở mức 7% cùng với thâm hụt ngân sách sẽ dẫn tới suy thoái kinh tế ở ViệtNam. Chính vì vậy, sự chú ý hiện tại đang đổ dồn vào những triển vọng tự do hóa hơn nữa nền kinh tế theo tỷ lệ số các doanh nhân được bầu vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân lần này.

Về vai trò và niềm tin vào hoạt động của Quốc hội ngày càng tăng. Có nhiều ghi nhận quan trọng.

Hãng AFP trích đăng nhận xét của Ông John Hendra – Trưởng phái đoàn Liên hợp quốc tại Việt Namrằng: “Quốc hội Việt Nam đang thể hiện vai trò ngày càng tốt hơn trong việc đảm bảo trách nhiệm của Chính phủ. Quốc hội cũng đã bắt đầu có những thử nghiệm “cực kỳ quan trọng” trong việc lấy ý kiến của công chúng về các dự luật”.[5]

Hãng tin lớn BBC cũng dẫn lời từ một nhà ngoại giao châu Á sống ở Việt Namba năm qua cho rằng, cuộc bầu cử lần này là dân chủ và có nhiều đổi mới: “Tôi nghĩ rằng trong 2 năm qua chúng ta đã thấy Quốc hội khẳng định được nhiều hơn vai trò của mình”[6].

Dư luận Nga thì chú ý đến khía cạnh cuộc bầu cử lần này diễn ra sau thành công của Đại hội Đảng Cộng sản Việt Namlần thứ XI. Còn nhiều khó khăn thách thức, nhưng với sự kiện chính trị lớn lần này, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn mới, sau giai đoạn cuộc đổi mới kinh tế đã chứng minh rằng Việt Nam đang đi đúng hướng từ nhiều năm qua[7].

Hãng AP cho rằng Quốc hội VN đang ngày càng có nhiều ảnh hưởng đối với chính sách của Chính phủ. AP bình luận, trong những năm gần đây, Quốc hội VN đã khẳng định mình hơn bằng cách kêu gọi Chính phủ triệt để ngăn chặn nạn tham nhũng và lãng phí cũng như công khai chỉ trích về một số dự án gây tranh cãi. Hãng này dẫn lời một cử tri 60 tuổi sau khi bỏ lá phiếu vào thùng phiếu nói rằng, ông mong muốn Quốc hội mới sẽ mạnh tay hơn trong cuộc chiến chống tham nhũng[8].

Về những điểm mới đáng chú ý trong hoạt động bầu cử Quốc hội khóa XIII.

Báo điện tử của Nhân dân nhật báo Trung Quốc đăng bài viết, bầu cử Quốc hội lần này của Việt Nam nhấn mạnh đến phát huy dân chủ, công khai minh bạch và được giám sát rộng rãi của cử tri. Những thông tin về các ứng cử viên đều được đăng công khai, đảm bảo quyền được biết của cử tri. Bài báo cho biết, bầu cử Quốc hội ở Việt Namlần này có nhiều điểm mới như khuyến khích cử tri ngoài Đảng và các ứng viên tự ứng cử vào đại biểu Quốc hội. Điều này thể hiện sự tiến bộ về dân chủ ở Việt Nam. Tân Hoa xã thì nhấn mạnh, đây là lần đầu tiên Việt Namtổ chức bầu cử Quốc hội và bầu cử HĐND các cấp trong cùng một ngày, đây cũng là điểm mới quan trọng.[9]

Hãng tin Bloomberg đã đưa tin về cuộc bầu cử, Việt Namtrong đó nhắc đến việc ngoài các ứng cử viên được giới thiệu, đã có nhiều ứng cử viên tự ứng cử. Hãng này cũng chú ý đến xu hướng các doanh nhân tham gia nhiều hơn và chính trường tại Việt Nam, bởi trong số 827 ứng cử viên cho 500 ghế Quốc hội, có nhiều người ngoài đảng và có cả người tự ứng cử trong đó nhắc đến việc ngoài các ứng cử viên được giới thiệu, đã có nhiều ứng cử viên tự ứng cử.[10]

Tờ Thời báo Tài chính (Financial Times) đăng hẳn một bài viết dài về cuộc bầu cử ở Việt Nam. Báo này đã mở đầu bài viết của mình bằng việc nói đến một trong những ứng cử viên tự ứng cử là ông Nguyễn Quang Huân – một doanh nhân Hà Nội 47 tuổi và nhấn mạnh đến xu hướng giới lãnh đạo Việt Nam ngày càng chú ý hơn đến các doanh nhân trong một nỗ lực nhằm ổn định và phát triển nền kinh tế. Tờ báo này cũng trích lời nhà khoa học chính trị Edmund Malesky ở Đại học California, nhận xét, tại Việt Nam, có nhiều thành phần ứng cử cương vị đại biểu Quốc hội, do đó các ứng cử viên phải cạnh tranh nhiều hơn.[11]

Đánh giá ý nghĩa của sự tham gia của nhân dân trong bầu cử đại biểu Quốc hội. Trưởng Đại diện Quỹ Tưởng niệm cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam Chuck Searcy nhận xét: “Bầu cử là cơ hội cho người dân thể hiện ý kiến của mình, cũng như lựa chọn những người ưu tú đại diện cho tiếng nói của mình. Chính phủ Việt Nam thật may mắn có được sự ủng hộ của người dân. Lắng nghe tiếng nói của nhân dân sẽ giúp cho công việc của Chính phủ trở nên dễ dàng hơn”. Không chỉ có ông Searcy mà nhiều bạn bè quốc tế khác đang có mặt tại Việt Nam cũng cảm nhận được sự hưởng ứng rộn ràng của người dân Việt Nam cho ngày bầu cử[12]. Ông Javier, một người Tây Ban Nha đang làm cho một công ty du lịch tại Hà Nội cho biết: “Các bạn có thể thấy tất cả mọi nhà đều treo cờ, khắp mọi nơi đều được trang bằng băng rôn, khẩu hiệu. Mọi thứ đều trang hoàng, đẹp hơn ngày thường. Thậm chí cả những chiếc xe taxi và xe buýt trên đường phố cũng cắm cờ. Điều đó chứng tỏ đây là một sự kiện trọng đại của Việt Nam và người dân Việt Nam muốn thể hiện lòng yêu nước của mình”[13].

Qua đó cho thấy thành công của cuộc bầu cử quốc hội khóa 13 và niềm tin của nhân dân, bạn bè trong và ngoài nước về tình hình bầu cử ở nước ta. Thắng lợi của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 bắt nguồn từ một số nguyên nhân sau:

– Thứ nhất, có sự lãnh đạo chặt chẽ, toàn diện và kịp thời của Ban chấp hành trung ương, Bộ Chính trị và các cấp uỷ Đảng trong từng bước triển khai, chuẩn bị bầu cử. Bộ Chính trị đã sớm lãnh đạo, chỉ đạo Đảng đoàn Quốc hội chủ động nghiên cứu trình Bộ Chính trị xem xét “Đề án tổng thể và chủ trương cụ thể về các vấn đề có liên quan đến cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và bầu cử đại biểu HĐND các cấp”; ban hành chỉ thị lãnh đạo, quán triệt mục đích, yêu cầu, ý nghĩa, tầm quan trọng của cuộc bầu cử. Quốc hội khoá XII đã sửa đổi, bổ sung một số điều Luật bầu cử ĐBQH, Luật bầu cử đại biểu HĐND để áp dụng kịp thời cho cuộc bầu cử. Ban Tổ chức trung ương đã ban hành văn bản hướng dẫn, nêu rõ những định hướng về công tác nhân sự; về số lượng, cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội. Các cấp uỷ Đảng đã kịp thời phổ biến, triển khai chỉ thị của Bộ Chính trị; chủ động, khẩn trương, với trách nhiệm cao và nghiêm túc trong tổ chức lãnh đạo triển khai cuộc bầu cử ở địa phương theo đúng các quy định của pháp luật.

– Thứ hai, có sự tham gia tích cực của nhân dân vào công tác bầu cử, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Cử tri cả nước đã ý thức sâu sắc về quyền và nghĩa vụ của mình đối với cuộc bầu cử và tích cực tham gia vào cuộc bầu cử, đóng góp nhiều ý kiến nhận xét, đánh giá mang tính xây dựng cao về người ứng cử, về Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp là cơ sở để tiếp tục kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đông đảo các tầng lớp nhân dân đã tham gia tích cực vào các bước triển khai tổ chức bầu cử, là chỗ dựa vững chắc của các lực lượng bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội cho cuộc bầu cử.

– Thứ ba, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng bầu cử, Chính phủ và các bộ ngành có liên quan đã thực hiện tốt công tác hướng dẫn và chỉ đạo chung về bầu cử. Dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng đoàn và Ban cán sự Đảng, các cơ quan trung ương đã ban hành các văn bản triển khai tổ chức bầu cử; kịp thời nắm bắt tình hình chung, phối hợp chặt chẽ trong việc hướng dẫn, chỉ đạo chung về công tác chuẩn bị bầu cử, thường xuyên kiểm tra, giám sát, phối hợp giải quyết những vướng mắc, khó khăn ở địa phương, bảo đảm sự thống nhất, đúng pháp luật và tiến độ đề ra trong việc tổ chức bầu cử.

– Thứ tư, Uỷ ban MTTQ các cấp và các tổ chức thành viên đã phát huy tốt vai trò của mình trong cuộc bầu cử. Uỷ ban MTTQ các cấp đã tổ chức tốt các bước hiệp thương, lấy ý kiến cử tri nơi công tác, nơi cư trú bảo đảm đúng pháp luật, phát huy dân chủ trong việc lựa chọn những người đủ tiêu chuẩn xứng đáng ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp. Các tổ chức thành viên đã cùng với Uỷ ban MTTQ tham gia công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, thực hiện giám sát về bầu cử, vận động nhân dân tích cực tham gia công tác chuẩn bị bầu cử và đi bỏ phiếu thực hiện quyền công dân.

– Thứ năm, có sự chỉ đạo chặt chẽ và triển khai tích cực, chủ động, trách nhiệm cao của các cấp chính quyền. Ngay sau hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân các cấp đã kịp thời tổ chức công tác tập huấn sâu rộng, quán triệt đầy đủ các yêu cầu, nội dung, nghiệp vụ về bầu cử; thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử; khẩn trương triển khai các công tác chuẩn bị bầu cử theo đúng tiến độ; chuẩn bị các điều kiện vật chất và con người phục vụ bầu cử; chỉ đạo các ngành, các cấp phối hợp tham gia vào quá trình chuẩn bị bầu cử đạt hiệu quả cao; thực hiện tốt công tác thông tin, tuyên truyền về cuộc bầu cử; giải quyết khiếu nại, tố cáo; bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn xã hội trong bầu cử. Hệ thống chính trị ở cấp cơ sở đã phát huy tinh thần trách nhiệm, khắc phục nhiều khó khăn, vướng mắc, quyết tâm triển khai công tác bầu cử đúng pháp luật, đạt kết quả cao.

2. Đánh giá những hạn chế, tồn tại từ cuộc bầu cử Quốc hội khóa XIII

Bên cạnh những kết quả đã đạt được là chủ yếu, cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2011-2016 còn có những hạn chế nhất định:

– Về mặt pháp lý, các quy định của pháp luật về bầu cử còn có những bất cập, chưa quy định cụ thể về phân định thẩm quyền các tổ chức bầu cử. Một số văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của các cơ quan trung ương chậm được ban hành; một số biểu mẫu thống kê, mẫu biên bản trong văn bản hướng dẫn chưa thống nhất nên phải hướng dẫn, bổ sung.

– Về giải quyết các khiếu nại, tố cáo trong hoạt động bầu cử. Trong quá trình chỉ đạo giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội còn có trường hợp chậm được phát hiện nên xử lý không triệt để, không dự liệu được hết tính phức tạp; có nơi phải tập trung giải quyết trước ngày bầu cử.

– Về công tác tập huấn bầu cử. Có nơi chưa chú trọng đúng mức công tác tập huấn bầu cử, nhất là đối với cán bộ, nhân viên Tổ bầu cử; việc kiểm tra, chỉ đạo ở cơ sở thiếu chặt chẽ nên để xảy ra sai sót trong công tác chuyên môn, nghiệp vụ bầu cử; vẫn còn tình trạng bầu hộ, bầu thay.

– Về việc tiếp xúc cử tri, ở một số nơi, việc tổ chức hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi cư trú, việc gặp gỡ cử tri vận động bầu cử thực hiện chưa thống nhất; việc tổ chức tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử có nơi còn ít, chưa được chú trọng bảo đảm hài hoà về thời gian mạn đàm, trao đổi giữa các ứng cử viên, chất lượng chưa đồng đều; trong vận động bầu cử có trường hợp thiếu bình đẳng.

– Về vấn đề hiệp thương trong bầu cử đại biểu quốc hội. Công tác hiệp thương ở một số nơi chưa đúng dự kiến, yêu cầu cơ cấu bảo đảm tính đại diện trong khối đại đoàn kết, công tác nhân sự chuẩn bị chưa kỹ, nhất là ở cấp xã. Một số chỉ tiêu định hướng về cơ cấu trẻ tuổi, ngoài đảng, đặc biệt là cơ cấu về nữ, ở một số địa phương đã không đạt ngay trong quá trình hiệp thương. Vẫn còn trường hợp phân bổ ứng cử viên trong một đơn vị bầu cử có sự chênh lệch nhiều về năng lực, trình độ.

Bên cạnh những hạn chế của cuộc bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII được Hội đồng bầu cử TW chỉ ra. Một số phương tiện truyền thông quốc tế, các nhà thực tiễn, nhà khoa học… cũng đã có những chỉ ra những tồn tại liên quan đến bầu cử ở ViệtNam.

– Đánh giá về vai trò, sự giám sát của Đảng trong hoạt động bầu cử đại biểu quốc hội.

Bản tin tiếng Pháp của AFP mô tả cuộc bầu cử của Việt Namlà được “kiểm soát chặt chẽ tới từng chi tiết” bởi đảng cộng sản. Bài viết của AFP nhận xét khoảng 10% đại biểu quốc hội sẽ được cho phép là những thành viên ngoài đảng, thế nhưng “để lọt qua vòng bầu cử lựa chọn từ 827 ứng viên, các đại biểu ngoài đảng này sẽ phải trải qua một quy trình được tổ chức để đảm bảo rằng nhiều tên tuổi ‘gây tranh luận’ sẽ bị loại bỏ.”[14]

Hãng tin Reuters của Anh nhận xét đây là “một cuộc bầu cử được thiết kế để tiếp tục duy trì việc nắm giữ quyền lực của đảng cộng sản, nhưng không có vẻ sẽ trở lại một vai trò của quốc hội mang tính tích cực hơn trong việc hình thành chính sách.”[15]

Hãng RFA có bài: Bầu cử hay Biểu diễn dân chủ của thông tín viên Ngọc Trân nhận xét: “Sự thiếu dân chủ trong bầu cử Quốc hội Việt Nam còn thể hiện ở chỗ, trong khi Đảng và nhà nước luôn kêu gọi người dân sáng suốt tìm người có đức, có tài để bầu chọn, thế nhưng đảng không cho phép thực hiện tranh cử ở Việt Nam, nên cử tri không biết chương trình hành động của những người đại diện cho mình ra sao, sẽ thay mặt mình làm những gì. Cử tri cũng không có điều kiện chất vấn ứng cử viên, để có đủ thông tin, so sánh ai là người tài giỏi hơn để bầu chọn. Và do vậy, người dân hoàn toàn không có quyền lợi gì khi đi bầu”[16].

Luật sư Trần Lâm, nguyên chánh án Toà án Tối cao Việt Nam, đã nhận định về sự lạm quyền của đảng trong bầu cử Quốc hội như sau: “Bây giờ chính phủ gồm những ai thì đảng đã chỉ định rồi. Thế rồi bầu cử thì 20% danh nghĩa anh là người không phải đảng viên, mà thực ra là đảng chọn anh chứ có phải tự anh đứng ra được đâu”[17].

Về việc quy định cơ cấu đại biểu. Về khía cạnh nào đó đảm bảo được tính đại diện cao trong Quốc hội. Tuy nhiên, nếu cơ cấu đại biểu đã rõ ràng ngay từ ban đầu là bao nhiêu thì chưa hẳn đã tốt, bởi nếu kết quả bầu cử cho thấy số người được bầu không đúng với cơ cấu thì giải quyết thế nào… Do vậy ở một chừng mực nhất định việc định ra cơ cấu đại biểu có thể làm giảm ý chí phấn đấu của các ứng cử viên tự ứng cử, thậm chí có thể làm giảm niềm tin của nhân dân đối với kết quả bầu cử. GS Nguyễn Lân Dũng là ĐBQH, đã nói với báo chí về “cơ cấu” bầu cử Quốc hội ở Việt Nam như sau: -“Chúng ta đang mắc phải một điều rất khó nói, mà vừa rồi tôi đã phải nói ra tại Quốc hội, đó là vấn đề cơ cấu. Trung ương định ra bao nhiêu phần trăm nữ, bao nhiêu phần trăm dân tộc, bao nhiêu phần trăm trẻ, bao nhiêu phần trăm ngoài Đảng…”[18]

Về vấn đề tự ứng cử đại biểu quốc hội. Chúng ta thấy số lượng những người ngoài Đảng, những người tham gia tự ứng cử đã ngày càng nhiều hơn. Điều này thể hiện trách nhiệm của công dân đối với đất nước ngày càng cao. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy những người tham gia tự ứng cử thường ít trúng cử[19]. Ông Lê Văn Cuông, Đại biểu Quốc hội khóa 12, cho biết:  “Mặc dù cũng có nhiều người tự ứng cử hoặc cũng được các tổ chức giới thiệu, nhưng mà khi ra Mặt Trận Tổ Quốc để làm hiệp thương, cũng như khi chuẩn chi, thì chỉ đạt trên dưới 10% thôi.[20]

Về cơ chế bầu cử đại biểu Quốc hội. GS Vũ Huy Từ, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, nhận xét về bầu cử ở Việt Nam như sau: “Chúng ta có tất cả mọi chuyện bầu cử, tất cả giới thiệu, thăm dò ý kiến đủ tất cả. Nhưng xét cho cùng, cái người chúng ta đưa lên vừa kém về tài và đức cũng kém nốt. Vậy vấn đề cơ chế của chúng ta là hỏng rồi. Bầu cử, mọi chuyện đều có nhưng hoá ra cuối cùng kết quả chả ra gì, chứng tỏ rằng cái cơ chế tuyển chọn nhân sự mới quan trọng”[21].

Về hoạt động của đại biểu quốc hội, Báo điện tử Đại biểu nhân dân, ngày 22 tháng 9 năm 2011, tác giả Trần Quảng có chia sẻ về chất lượng đại biểu Hội đồng nhân dân: “Đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2011 – 2016 có kiến thức cao hơn so với các khóa trước, song thành phần, tuổi tác, tư duy, nhận thức khác nhau và đa số chưa qua các lớp bồi dưỡng đại biểu dân cử. Vì vậy, tổ chức bồi dưỡng kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động cho đại biểu Hội đồng nhân dân cần phải tiến hành khẩn trương ngay từ đầu nhiệm kỳ.”

Những hạn chế nêu trên là do pháp luật quy định vẫn còn nhiều điểm chưa phù hợp với thực tiễn, tình trạng chủ quan, dựa vào kinh nghiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo vẫn còn; công tác tập huấn, kiểm tra bầu cử ở một vài nơi chưa cụ thể, kịp thời, sát sao. Mặt khác, cuộc bầu cử được áp dụng luật bầu cử sửa đổi, bổ sung, có nhiều điểm mới, khối lượng công việc rất lớn, lại phải triển khai trong thời gian ngắn nên chất lượng, hiệu quả có mặt chưa được như mong muốn.

3. Những vấn đề được rút ra từ cuộc bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII

Qua công tác chuẩn bị và tổ chức cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016, cho thấy đây là một cuộc bầu cử thành công rực rỡ từ việc tổ chức bầu cử, chuẩn bị bầu cử cho đến kết quả bầu cử,… Tuy nhiên, qua thực tiễn tình hình bầu cử đại biểu quốc hội khóa XIII có thể rút ra một số luận điểm đáng lưu ý sau đây:

1. Sự lãnh đạo của Ban chấp hành trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các cấp uỷ Đảng đối với công tác chuẩn bị bầu cử là yếu tố quan trọng quyết định đến thắng lợi của cuộc bầu cử. Công tác phổ biến, quán triệt về mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng và các yêu cầu, nhiệm vụ của cuộc bầu cử phải có sự chuẩn bị chu đáo, tiến hành kịp thời, trách nhiệm ở các cấp, các ngành. Thực hiện đồng thời công tác lãnh đạo, chỉ đạo với việc kiểm tra, đánh giá quá trình triển khai thực hiện trên thực tế. Tuy nhiên, bên cạnh đó cần nghiên cứu thêm về sự tham gia của Đảng đối với hoạt động bầu cử đại biểu Quốc hội ở phạm vi nào là hợp lý vừa đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, vừa đảm bảo sự khách quan, ý nghĩa của cuộc bầu cử.

2. Cần phân công rõ ràng, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức hữu quan trong công tác chỉ đạo bầu cử, tạo sự chỉ đạo thống nhất, thông suốt từ trung ương đến cơ sở trong suốt quá trình triển khai chuẩn bị bầu cử. Thường xuyên tiến hành giám sát, kiểm tra; giải quyết kịp thời những vướng mắc ở địa phương, cơ sở.

3. Chú trọng công tác thông tin, tuyên truyền về bầu cử cả về chiều rộng và chiều sâu, có trọng tâm, trọng điểm về nội dung và phong phú về hình thức trong từng thời điểm cụ thể. Coi trọng công tác tuyên truyền miệng, mạn đàm về ứng cử viên.

4. Nghiên cứu thêm về vai trò của Mặt trận tổ quốc đối với hoạt động bầu cử đại biểu Quốc hội. Nghiên cứu cần theo hướng tiến tới bầu cử, ứng cử tự do, tăng cường công khai tranh luận và trao đổi giữa người ứng cử với cử tri. Để có cở cho dân lựa chọn người có đức, có tài đại diện cho mình.

5. Có nhiều đại biểu Quốc hội được bầu lại kiêm nhiệm các chức vụ trong các cơ quan hành chính nhà nước. Do đó tính chuyên nghiệp của đại biểu chưa cao, đại biểu không có nhiều thời gian để thực hiện nhiệm vụ đại biểu của mình trước nhân dân. Vấn đề này cũng cần được khắc phục.

6. Về hoạt động tiếp xúc cử tri của các ứng cử viên với nhân dân tại các đơn vị bầu cử hầu như vẫn chưa được đẩy mạnh. Người dân ở đơn vị bầu cử đa phần chỉ biết về ứng cử viên ở đơn vị mình qua bản sơ yếu lý lịch dán ở đơn vị bầu cử. Có rất nhiều đơn vị bầu cử người dân chưa được tiếp xúc với ứng cử viên mà mình sẽ bầu bao giờ. Do đó, làm nhân dân thiếu cơ sở để có thể bầu cho một ứng cử viên nào đó, dẫn tới hiện tượng lựa chọn bừa theo cảm tính. Hơn nữa, không ít người dân vẫn hoài nghi về sự trung thực và khách quan trong hoạt động bầu cử, từ đó tạo tâm lý chán nản, không hứng thú với hoạt động bầu cử hoặc có tham gia thì họ cũng không cho rằng đó là quan trọng mà chủ yếu bỏ cho có. Điều này là rất nguy hiểm cần được khắc phục trong thời gian tới.

7. Giám sát địa bàn cơ sở, có phương án, kế hoạch bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội tuyệt đối cho cuộc bầu cử; nắm chắc tình hình khiếu nại, tố cáo, nhất là khiếu nại tố cáo đông người, vượt cấp; chủ động giải quyết đơn thư và dự liệu trước những vấn đề phát sinh trong khiếu nại, tố cáo để kịp thời xử lý.

8. Thực hiện tốt công tác tập huấn nghiệp vụ về bầu cử, lưu ý việc lựa chọn người tham gia các tổ chức phụ trách bầu cử, đặc biệt là đối với những người tham gia làm Tổ trưởng, Tổ phó, Thư ký tổ bầu cử; thực hiện triệt để nguyên tắc trực tiếp và bỏ phiếu kín, kiên quyết loại bỏ bệnh thành tích trong bầu cử.

8. Thực hiện chặt chẽ chế độ báo cáo về tiến độ triển khai công tác bầu cử để các cơ quan hữu quan nắm bắt và có ý kiến chỉ đạo, giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh, nhất là trong ngày bầu cử.

9. Nghiên cứu xây dựng cơ cấu đại biểu làm sao cho vẫn đảm bảo tính đại diện, nhưng quan trọng hơn là đảm bảo chất lượng hoạt động của các đại biểu trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình;

9. Nghiên cứu giảm dần số đại biểu kiêm nhiệm, nâng số đại biểu chuyên trách để thực hiện quyền giám sát của quốc hội được hiệu quả hơn.

Từ tổng kết cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016, theo chúng tôi cần quan tâm về công tác lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai công tác bầu cử, như: dự kiến cơ cấu thành phần, số lượng đại biểu; công tác chuẩn bị nhân sự ĐBQH; việc ban hành văn bản hướng dẫn bầu cử; về thành phần Hội đồng bầu cử; về mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan trung ương trong quá trình chuẩn bị bầu cử; về phân bổ ứng cử viên ở các đơn vị bầu cử; về kinh phí tổ chức bầu cử.

Ngoài ra, từ thực tiễn cuộc bầu cử này, kiến nghị sớm tổ chức nghiên cứu về hoàn thiện Luật Bầu cử Đại biểu Quốc hội, như các quy định: về nguyên tắc bầu cử, thời hạn công bố ngày bầu cử, về số người ứng cử và số người được bầu, về tiêu chuẩn đại biểu, về hoạt động tiếp xúc cử tri ở các đơn vị bầu cử, điều kiện tự ứng cử, về công tác hiệp thương, việc giới thiệu ứng cử viên ở trung ương về địa phương ứng cử, về tổ chức vận động bầu cử, về bầu cử thêm, về thời gian kết thúc cuộc bầu cử. Cuộc bầu cử ĐBQH khoá XIII và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 đã thành công tốt đẹp.

          Bản báo cáo này được hoàn thành dựa trên các nguồn tư liệu sau:

  1. Báo cáo Số:  454/BC-HĐBC của Hội đồng bầu cử TW ngày 18 tháng 7 năm 2011.
  2. Các số liệu được lấy từ trang web: http://www.baucukhoa13.quochoi.vn/ default.asp?page=newsList&ID=47&menu=1;

[1] Xem bài: Báo chí quốc tế viết về bầu cử ở Việt Nam, nguồn: http://www.baomoi.com/Bao-chi-quoc-te-viet-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/121/6305275.epi.

 [2] Xem bài: Báo nước ngoài viết về bầu cử ở Việt Nam, của tác giả Phạm Hà- Hoàng Lê. Nguồn: http://vov.vn/Home/Bao-nuoc-ngoai-viet-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/20115/175697.vov.
[4] Xem bài: Hội đồng bầu cử họp phiên thứ năm. Nguồn:  http://www.vietnam.vn/u1062n20110531080623890/hoi-dong-bau-cu-hop-phien-thu-nam.htm.
[5] Xem bài: Báo nước ngoài viết về bầu cử ở Việt Nam, của tác giả Phạm Hà- Hoàng Lê. Nguồn: http://vov.vn/Home/Bao-nuoc-ngoai-viet-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/20115/175697.vov.

[6] Xem bài: Báo chí nước ngoài nói về bầu cử ở Việt Nam, tổng hợp Đặng Thúy. Nguồn: http://www.baomoi.com/Home/XaHoi/danviet.vn/Bao-chi-nuoc-ngoai-noi-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/6306225.epi.

[7] Xem bài: Báo nước ngoài viết về bầu cử ở Việt Nam, của tác giả Phạm Hà- Hoàng Lê. Nguồn: http://vov.vn/Home/Bao-nuoc-ngoai-viet-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/20115/175697.vov.
[9] Xem bài: Báo chí nước ngoài: Bầu cử là “Sự kiện chính trị trọng đại của Việt Nam”. Nguồn: http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/tt_baochi/nr060704083048/ns110609150235#8Bdw7kmvKhcM.
[10] Xem bài: Báo chí nước ngoài: Bầu cử là “Sự kiện chính trị trọng đại của Việt Nam”. Nguồn: http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/tt_baochi/nr060704083048/ns110609150235#8Bdw7kmvKhcM.
[11] Xem bài: Báo nước ngoài viết về bầu cử ở Việt Nam, của tác giả Phạm Hà- Hoàng Lê. Nguồn: http://vov.vn/Home/Bao-nuoc-ngoai-viet-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/20115/175697.vov.
[12] Xem bài: Báo chí nước ngoài nói về bầu cử ở Việt Nam, tổng hợp Đặng Thúy. Nguồn: http://www.baomoi.com/Home/XaHoi/danviet.vn/Bao-chi-nuoc-ngoai-noi-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/6306225.epi
[13] Xem bài: Báo nước ngoài viết về bầu cử ở Việt Nam, của tác giả Phạm Hà- Hoàng Lê. Nguồn: http://vov.vn/Home/Bao-nuoc-ngoai-viet-ve-bau-cu-o-Viet-Nam/20115/175697.vov.  [14] Xem: BBC Vietnamese – Việt Nam – VN bỏ phiếu bầu quốc hội www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/…/  110522_vietnam_election.

[15] BBC Vietnamese – Việt Nam – VN bỏ phiếu bầu quốc hội http://www.bbc.co.uk/vietnamese/…/05/110522_vietnam _elections.shtml.

[19] Theo trang tin điện tử bbc.co.uk ngày 22/3/2011 thì trong cuộc bầu cử tại ViệtNam có ít người tự ứng cử.
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: